De UWV-procedure
De werkgever vraagt toestemming bij het UWV en onderbouwt de bedrijfseconomische noodzaak met cijfers: omzet, resultaat, prognoses en de gevolgen voor de personeelsbezetting. De werknemer krijgt gelegenheid verweer te voeren.
Wordt toestemming verleend, dan kan de werkgever opzeggen met inachtneming van de opzegtermijn, waarop de proceduretijd bij het UWV in mindering mag worden gebracht met een minimum van een maand.
Weigert het UWV, dan kan de werkgever alsnog ontbinding vragen bij de kantonrechter. Andersom kan de werknemer na een verleende toestemming de kantonrechter om herstel van het dienstverband vragen.
Uitwisselbare functies
Afspiegeling gebeurt per categorie uitwisselbare functies. Twee functies zijn uitwisselbaar als ze vergelijkbaar zijn qua inhoud, vereiste kennis en vaardigheden, competenties, niveau en beloning.
Dit is in de praktijk het scherpste punt van discussie. Een werkgever die functies kunstmatig uit elkaar trekt om een bepaalde werknemer te kunnen aanwijzen, loopt tegen dit criterium aan.
Het afspiegelingsbeginsel
Binnen elke categorie uitwisselbare functies wordt het personeel verdeeld over vijf leeftijdsgroepen: 15 tot 25, 25 tot 35, 35 tot 45, 45 tot 55 en 55 jaar en ouder. De ontslagen worden zo verdeeld dat de leeftijdsopbouw voor en na de reorganisatie zoveel mogelijk gelijk blijft. Binnen elke groep gaat de werknemer met het kortste dienstverband als eerste.
Er bestaan beperkte uitzonderingen, waaronder de onmisbare werknemer en de werknemer met een arbeidsbeperking. Bij cao kan onder voorwaarden een afwijkende methode worden afgesproken.
Voor de volgorde geldt bovendien dat eerst afscheid moet worden genomen van uitzendkrachten, oproepkrachten, gedetacheerden en tijdelijke contracten die binnen zesentwintig weken aflopen.
Herplaatsing
Voor elk ontslag moet de werkgever onderzoeken of herplaatsing in een andere passende functie mogelijk is, binnen een redelijke termijn en zo nodig met scholing. Bij een groep van ondernemingen strekt die plicht zich uit tot de hele groep, ook over de grens.
Een herplaatsingsonderzoek dat zich beperkt tot vacatures die op dat moment openstaan binnen dezelfde vestiging, is meestal te mager.
Collectief ontslag en medezeggenschap
Worden binnen drie maanden twintig of meer werknemers ontslagen in een werkgebied, dan geldt de Wet melding collectief ontslag: melding bij het UWV en bij de vakbonden, met een wachttijd van een maand tenzij de bonden zijn geraadpleegd.
Daarnaast heeft de ondernemingsraad adviesrecht bij belangrijke inkrimping of reorganisatie. Het advies moet worden gevraagd op een moment dat het nog van wezenlijke invloed kan zijn. Wordt daarvan afgeweken, dan kan de OR naar de Ondernemingskamer.
Veelgestelde vragen
Mag een werkgever zelf kiezen wie er weg moet?
Nee. Binnen een categorie uitwisselbare functies bepaalt het afspiegelingsbeginsel de volgorde, met beperkte wettelijke uitzonderingen.
Wat zijn uitwisselbare functies?
Functies die vergelijkbaar zijn qua inhoud, vereiste kennis en vaardigheden, competenties, niveau en beloning. Dat is een objectieve toets, geen keuze van de werkgever.
Wanneer geldt de meldingsplicht bij collectief ontslag?
Bij twintig of meer ontslagen binnen drie maanden in een werkgebied. Er volgt melding bij UWV en vakbonden en in beginsel een wachttijd van een maand.
Hoe ver reikt de herplaatsingsplicht?
Tot alle passende functies binnen de onderneming en, bij een groep, binnen de hele groep, zo nodig met scholing.